تکنیک‌هایی برای بهبود هوش کودکان و تربیت یک نابغه

البته اغلب ما قدرت آموختن کودکان را دست کم می‌گیریم و به توانایی‌های آنها درست توجه نمی‌کنیم، در حالی که این کار در درجه اول اهمیت برای پرورش صحیح آن‌ها قرار دارد.

شاید به عنوان والدین کودکان ۵ تا ۹ ساله فکر کنید، تمام تلاش خود را برای بهبود هوش کودکانتان انجام داده‌اید.

از هنگام نوزادی برایشان کتاب خوانده‌اید، سرگرمی‌های فکری و اسباب‌بازی‌های ذهنی برایشان تهیه کرده‌اید. آنها را با کتابخانه آشنا کرده‌اید و اکنون هم در یک مدرسه خوب درس می‌خوانند.

اما آیا باید از این پس خیالتان راحت باشد؟

پدر و مادر با تشویق هر گام کوچک کودک، کمک بزرگی به خلاقیت‌های بزرگ‌تر وی در آینده خواهند کرد. اکنون محققان معتقداند که تحریک‌های ذهنی از سوی والدین نقشی بسیار مهم در بهبود هوش کودکان دارد.

نقش پدر و مادر تنها به دوران کودکی و نوجوانی محدود نمی‌شود. زیرا فرزندان در جوانی و بزرگسالی هم به پشتیبان و راهنما نیاز دارند. بنابراین به نظر می‌رسد به منظور برنامه‌ریزی جهت کمک به بهبود هوش کودکان، محدودیت زمانی داریم.

دانشمندان معتقداند نیازی نیست برای دستیابی به این هدف، آموزش‌های رسمی خاصی را برای کودک در نظر بگیریم.

بهبود هوش کودکان|نابغه کیست؟

کودکانی را که در آزمون استنفورد بینه دارای ضریب هوشی 140 به بالا هستند، کودکان با استعداد می‌نامند.

این نوع کودکان ظرفیت و استعداد پیشرفت زیادی دارند، ولی نمی‌توان گفت که آن‌ها خود به خود موفق خواهند شد، زیرا موفقیت بستگی به عوامل مختلف و متعدد دارد.

آن‌هایی را که در یک درصد بالای جمعیت قرار دارند، می‌توان شامل دو بخش دانست:

یک دسته کسانی که حدود بهره هوشی آن‌ها 140 تا 170 است.

و دسته دیگر افرادی که ضریب هوشی آنان متجاوز از 170 می‌باشد. در مورد این دسته اخیر اصطلاح (نابغه) صدق می‌کند.

اشخاصی که تا این اندازه از لحاظ هوشی با سایرین متفاوت‌اند، معمولاً دچار گرفتاری‌ها و مشکلاتی خواهند شد. اگر چه تعداد این نوابغ بسیار اندک است، ولی در عوض مسئولیت بزرگی برای پیشرفت بر عهده دارند و اجتماع باید به هر نحو شده از هوش سرشار آنان بهره برداری کند.

افراد باهوش و نوابغ تنها از لحاظ کمیت هوش با دیگران تفاوت دارند، نه از جهت کیفیت.

بدین معنی که مقدار هوش آن‌ها از افراد متوسط زیادتر است.

هر فرد گنجایش یادگیری را دارد، با این تفاوت که عده‌ای بسیار سریع می‌آموزند و عده دیگر بسیار کند یاد می‌گیرند و

تعداد زیادی نیز در آموختن متوسط هستند.

لازم به تذکر است که اگر چه نوابغ ممکن است ظاهراً از دیگران متفاوت به نظر برسند

ولی در واقع سرنوشت و استعدادهای آن‌ها از لحاظ ماهیت با دیگران تفاوت نمی‌کند.

بدین معنی که آن‌ها نیز احتیاج به موفقیت، محبت و شناسایی احساس اعتماد به نفس و امثال آن دارد.

تحقیقات دامنه داری که در 35 سال اخیر در مورد کودکان پر هوش شده، حاکی از آن است که یکی از عوامل مشخص در مورد نوابغ، وجود اولیای هوشمند، به اضافه شرایط مطلوب محیطی است.

این پژوهش‌ها اطلاعاتی در مورد بهبود هوش کودکان و مشخصات جسمانی آن‌ها در دسترس ما قرار داده بود، ولی متاسفانه درباره مشخصات عاطفی و اجتماعی آنان تحقیقات دقیقی به عمل نیامده است؛ به همین دلیل احتیاج فراوان به بررسی عمیق در مورد چگونگی رابطه میان ثبات عاطفی و نبوغ موجود است.

برای یهیود هوش کودکان آنچه ضروری است ایجاد فضای مناسب و تحریک کننده برای تعلیم روزمره است و برای این منظور، متخصصان رعایت توصیه‌های زیر را از ابتدای کودکی پیشنهاد می‌کنند.

عوامل موثر بر بهبود هوش کودکان و تربیت یک نابغه

مطالعه‌ها نشان می‌دهند ژن و محیط هر دو سهم فراوانی در پرورش و بهبود هوش کودکان دارند و در این راستا عوامل محیطی را سلامت، تغذیه و تربیت خانوادگی معرفی کرده‌اند.

بر اساس یافته‌های اخیر، حتی اگر ژن‌ها نقش اصلی در میزان ضریب هوشی افراد داشته باشند، هرگز نمی‌توان تأثیر والدین را بر ذهن کودک نادیده گرفت.

به خصوص در سال‌های اول زندگی کودک، وقتی مغز هنوز در حال شکل‌گیری و تکامل است. توجه والدین حتی اگر شرکت در بازی ساده‌ای چون دالی موشک باشد به ایجاد مداربندی‌های مغزی پیچیده و ضروری و تقویت آن برای بهبود هوش کودکان کمک می‌کند.

دو سال اول زندگی، دوران طلایی رشد مغز:

دکتر کریگ رمی، استاد روان شناس کودک، می‌گوید: واقعاً لازم است والدین بدانند که چقدر داده‌هایشان به فرزندان، مهم و سرنوشت ساز است. و کودک از سنین بسیار پایین و بدو تولد تحت تأثیر تربیت والدین قرار می‌گیرد.

در عین حال، تحقیقات دانشمندان روی دو گروه شاهد و آزمایشی از کودکان نشان داده است. که تجارب و تعالیم دوران کودکی روند تکامل مغزی و بهبود هوش کودکان را تسریع و تقویت می‌کند.

دو سال اول زندگی به نوعی دوره طلایی رشد مغزی و بهبود هوش کودکان است و این زمان دوران ایجاد ارتباط‌های مغزی به حساب می‌آید.

در این سن در مغز، بیش از ۳۰۰ تریلیون ارتباط وجود دارد و در همین زمان سلول‌هایی که هنوز مرتبط نشده‌اند و مورد استفاده قرار نگرفته‌اند، غیر قابل استفاده می‌شوند.

به چشمان کودک نگاه کنید:

چشمان نوزاد در شش هفتگی تا فاصله ۵/۱۷ سانتی متری متمرکز می‌شود. و این دقیقاً به اندازه فاصله‌ای است که شما کودک را جلوی خود نگه می‌دارید و به صورت او نگاه می‌کنید.

این عمل ارتباط‌های مغزی را به الگویی تشخیصی که با هر بار دیدن تقویت می‌شود، تبدیل می‌کند. و به کودک کمک می‌کند در شناخت مفاهیم مشابه و نامتشابه مهارت بهتری کسب کند.

با کودکتان صحبت کنید:

دکتر هوتن لوچ، فوق تخصص روان شناسی کودکان دانشگاه اوهایو معتقد است: فرمان‌های اولیه زبانی برای کودک بسیار مهم هستند. زیرا زبان در موفقیت عملکرد ذهنی و افزایش هوش بسیار اهمیت دارد. و هر درک و استنباطی از زبان به ایجاد توانایی کلامی و بیان صحیح لغت‌ها کمک می‌کند. و این در حالی است که دامنه لغت‌های کودک به طور مستقیم با میزان صحبت والدین طی دو سال اول زندگی او ارتباط دارد.

کنجکاوی کودک را تحریک کنید:

همگام با رشد جسمانی کودک، قدرت تفکر و اندیشه او نیز در حال رشد و شکوفایی است. او از طریق تجربه وقایع جدید در زندگی، دنیا را می‌شناسد و آن را کشف می‌کند.

نیازی نیست کنجکاوی را به بچه‌ها آموزش دهیم، بلکه باید وجود سرشار از کنجکاوی‌شان را به صورت هدفمند ارضا کنیم. پدر و مادر با تشویق هر گام کوچک کودک، کمک بزرگی به افزایش هوش و خلاقیت‌های بزرگ‌تر وی در آینده  خواهند کرد.

برای اشیا اسم بگذارید:

کودکان حتی پیش از آنکه بتوانند صحبت کنند، قادراند بسیاری چیزها، برای مثال اجسام مختلف و رنگ‌ها را درک کنند. در این سن اگر به او بگویید: عروسک سفید خرسی‌ات را بیاور.

او دقیقاً می‌داند این اسم متعلق به کدام اسباب‌بازی‌اش است. بنابراین یکی دیگر از وظایف والدین نام گذاری انواع رنگ‌ها، اندازه‌ها و شکل‌ها برای تقویت درک و بهبود هوش کودکان است.

موفقیت کودکتان را جشن بگیرید:

وقتی کودکتان موفق می‌شود برای اولین بار از فنجان آب بخورد و شما فریاد شادی سر می‌دهید. این عمل شما نه تنها او را خوشحال می‌کند، بلکه ارتباط‌های قشر جلویی مغز و بخش درونی مغز او را که جایگاه احساس‌ها است، تقویت می‌کند.

بین ۱۰ تا ۱۸ ماهگی این ارتباط‌های مغزی شکل می‌گیرد.

برای مثال وقتی اولین گام‌های کودکان را تشویق می‌کنید. این عمل باعث خوشحالی آن‌ها می‌شود و در پی آن جریانی از مواد شیمیایی در مغزشان آزاد می‌شود که این چرخه را تقویت می‌کند که بهبود هوش کودکان را در پی دارد.

در مقابل، هر گونه بی توجهی والدین به رفتارهای کودک، موجب تقویت نشدن چرخه ارتباط‌های مغزی او می‌شود و کودک نسبت به انجام کارهای جدید دلسرد می‌شود. در عین حال، دامنه لغت‌های کودک به میزان صحبت والدین طی دو سال اول زندگی او بستگی دارد.

فقط پدر و مادر نباشید:

هرگز توجه خود را از فرزندانتان دریغ نکنید. گرچه توجه والدین در سنین پایین برای کودک بسیار مهم است. اما پیشرفت ذهنی و  افزایش هوش او در این سنین به پایان نمی‌رسد. شبکه‌های عصبی به خصوص آنها که به احساس‌ها مربوط می‌شوند تا سنین نوجوانی در حال توسعه‌اند.

بنابراین با افزایش سن می‌توانید به کتاب خواندن فرزندتان اهمیت بیشتری بدهید، او را در گفت‌وگوهای خانوادگی سهیم کنید، از وی نظر بخواهید، به او موسیقی بیاموزید و نیز مشوقی مهربان برایش باشید.

مهد کودک استاندارد و بهبود هوش کودکان:

شما یک روز فرزند خود را زیر نظر بگیرید، آنگاه بیشتر سوال‌های او را جدی خواهید گرفت. زیرا می‌فهمید که چه چیز او را شادتر می‌کند، چه چیزی موجب افزایش هوش و تمرکز بیشتر فکر او می‌شود. و چه چیز علاقه او را طولانی‌تر به اشیا و محیط اطرافش می‌کند. چه چیزی موجب تمرکز بیشتر فکر او می‌شود و چه چیز علاقه او را طولانی‌تر به اشیا و محیط اطرافش می‌کند.

تأثیر موسیقی بر بهبود هوش کودکان:

پژوهش‌ها نشان می‌دهد که میان آموزش موسیقی در دوران کودکی و افزایش هوش و تقویت برخی توانایی‌های ذهنی کودکان ارتباط محکمی وجود دارد.

آموزش موسیقی به کودکان باعث می‌شود که پاسخ دهی شنوایی آنها به حد کودکی 2 تا ۳ سال بزرگ‌تر از آنها برسد، هر چند که لزوماً ضریب هوشی یا خلاقیت آنها افزایش نمی‌یابد.

در مورد اینکه آموزش موسیقی در کودکی تأثیر گسترده‌تری بر مغز داشته باشد و نحوه تفکر و شناخت را تغییر دهد، بررسی‌ها نشان داده‌اند که حتی ۱ یا ۲ سال آموزش باعث افزایش هوش، تقویت حافظه و توجه می‌شود.

بنابراین تصور بر این است که آموزش موسیقی (نه لزوماً گوش دادن منفعل به موسیقی) بر توجه و افزایش هوش کودک اثر می‌گذارد. و از طریق همین ساز و کار ممکن است باعث یادگیری بهتر او در شماری از زمینه‌های شناختی شود.

دانشمندان معتقدند تعلیم سرودهای گروهی و نواختن پیانو برای کودکان ۳ ساله باعث تقویت قدرت استدلال انتزاعی آنها می‌شود.

این کودکان در ترکیب و ساخت پازل در مقایسه با بچه‌هایی که تمرین موسیقی نداشته‌اند دقیق‌تر و سریع‌تر بوده و در درک مفاهیم ریاضی نیز موفق تر خواهند بود.

نقش والدین در بهبود هوش کودکان

صحبت‌های سرکار خانم دکتر زهرا امیرآتشانی در برنامه خانه و خانواده از رادیو ایران.

پرسش مجری: خانم دکتر می‌خواهیم راجع به بچه‌های تیزهوش صحبت کنیم. از شما می‌خواهم قبل از اینکه وارد بحث شویم، در مورد کودکان تیزهوش یک توضیحی بفرمایید و بگویید به چه کسی می‌گویند کودک تیزهوش؟

پاسخ دکتر امیرآتشانی: تمام کودکان ما در برخی از توانمندی‌ها و برخی آیتم‌های هوش، توانمندی خوبی ممکن است داشته باشند و در برخی آیتم‌ها ضعیف‌تر باشند.

خیلی وقت‌ها مادر معتقد است که فرزندش تیزهوش است.

مثلاً خیلی خوب صحبت می‌کند. ممکن است هوش کلامی این کودک بالا باشد و هوش عملی او پایین باشد.

مثلاً ممکن است کودکی در هوش دیداری-فضایی بسیار بالا باشد ولی در هوش هیجانی بالا نباشد.

بحث ما این نیست که بخواهیم خیلی علمی تیزهوش‌ها را مشخص کنیم. تیزهوش را می‌توان با تست‌های مختلف مثل، وکسلر و کتل مشخص کرد و مشخص کرد که هوش کودک در چه عددی هست و آیا تیزهوش است و یا نه. ولی همه‌ی بچه‌های ما به نوعی در برخی قسمت‌ها تیزهوش هستند.

حالا ما به عنوان یک پدر و مادر چه کاری برای آنها باید انجام بدهیم؟

پرسش مجری: خانواده‌هایی که کودکان تیزهوش دارند؛ دوست دارند که از این تیزهوشی کودک بهترین استفاده شود.

برای همین پدرها و مادرها برای افزایش هوش کودک از آنچه که در سطح عادی در مدارس دارد تدریس می‌شود را یک مقدار بالاتر می‌برند. شما بفرمایید که آیا این کار درستی است و اگر نه چه باید کرد؟

پاسخ دکتر امیرآتشانی: ما به هیچ وجه نمی‌خواهیم برای افزایش هوش کودک را تحت فشار قرار بگیرد. باید به این نکته توجه کنیم که آیا کودک ما از نظر جسمی و روحی توانمندی این فشار را دارد یا خیر؟

یک وقتی فرزند من باهوش است و توانمندی یک فشار و اضطراب زیاد هم دارد و از اینکه در چالش قرار بگیرد و یک مسابقه‌ی سخت را با دوستان دیگرش داشته باشد، لذت می‌برد.

ولی یک زمانی فرزند من از نظر روحی یک چنین توانمندی را ندارد. از نظر هوشی باهوش است ولی از نظر روحی این توانمندی را ندارد.

در این زمان اگر مادران بخواهند برای بهبود هوش کودکان خود، آن‌ها را در این وادی بیاندازند، تنها ضرری که دارد یک کودک پر از استرس و اضطراب و اگر نتواند آن نتیجه‌ی کافی را بگیرد مشکلات عدم اعتماد به نفس به وجود می‌آید و سرخورده از جامعه می‌شود.

ما می‌خواهیم کودکانمان همان قدر که در خواندن و پیشرفت تحصیلی موفق هستند ما می‌خواهیم که از زندگی هم لذت ببرند.

یعنی وقتی که فرزند من درس‌هایش را خوانده است و تکالیفش را انجام داده است و وقت اضافی دارد، شاید کودکی لذت ببرد که آن چند ساعت وقت اضافه را کار کند بر روی مسائل تیزهوشان، بچه‌ای ممکن است لذت ببرد که برود فوتبال آن چند ساعت را و دیگری مایل باشد که با مادرش برود گردش. برای افزایش هوش نباید روی کودک به هیچ وجه فشار منفی باشد.

پرسش مجری: خانم دکتر، در صحبت‌های خود گفتید که گاهی کودکان باهوش هستند ولی از نظر روحی این توانمندی را ندارند. به نظر شما چه فعالیتی را می‌توان برای آنها انجام داد و چه فعالیت‌های انگیزشی می‌توان انجام داد که از نظر روحی و روانی هم بتوانند خود را دریابند و به آنچه که هدفشان است برسند؟

پاسخ دکتر امیرآتشانی: بهترین کاری که یک پدر و مادر می‌تواند انجام دهد این است که به کودک یاد بدهد که چگونه یاد می‌گیرد. یعنی، این خیلی مسیر نوجوانان ما را راحت می‌کند.

یک تست سنجش عملکرد مغز در یادگیری، مشخص می‌شود که این کودک چگونه بهتر یاد می‌گیرد.

مثلاً، آیا شما بلند بلند بخوانی و صدای خودت را بشنوی بهتر یاد میگیری، یا آهسته بخوانی؟ آیا شما خلاصه برداری‌های خود را به صورت کلی باشد بهتر یاد می‌گیری یا جزئی باید باشد؟ و خطی که بهتر یاد بگیری؟

اینها کارهایی است که می‌توان به کودک یاد داد که چگونه بهتر یاد بگیرد. ولی قرار نیست که تمام خانواده‌ها بیایند چنین تستی بدهند و همچنین کاری را انجام بدهند. ولی یک سری چیزهای عمومی را ما داریم.

اول از همه شرایطی که دقت و تمرکز کودک را کم می‌کند. ممکن است یک نوجوان در یک اتاق پرنور نشسته است و دارد درس می‌خواند و سر و صدای بیرون هم زیاد است. قطعاً این کودک دقت و تمرکزش کم است.

ما معتقد هستیم که فضا نباید نورش کم باشد و هم نباید نورش زیاد باشد. هر دو تاثیر منفی دارند روی دقت کودک. سر و صدا تاثیر منفی دارد.

ولی آن تست، که من عرض کردم اگر ما مشخص کنیم که فرزند من شنیداری دقت و تمرکز برای او ایجاد می‌کند یا دیداری. مثلاً اگر شنیداری برای کودک عدم تمرکز ایجاد می‌کند ما از مادر می‌خواهیم که تلویزیون روشن نباشد و تلفن صحبت نکنند.

ادامه این مطلب را در راهکارهایی برای پرورش کودکانی تیزهوش (فایل شماره 2) بخوانید.

برای بهبود هوش کودکان خود می‌توانید از مشاوره‌‌ و تست های ارزیابی خانم دکتر زهرا امیرآتشانی بهره‌مند شوید

برای رزرو مشاوره می‌توانید با شماره‌های زیر تماس حاصل نمایید و یا از لینک زیر اقدام به رزرو نوبت مشاوره خود نمایید:

22302092

22302093

رزرو نوبت مشاوره

مجموعه پرورش ذهن کودک(هفت جلدی)[نسخه چاپی]

مجموعه پرورش ذهن کودک(هفت جلدی)[نسخه pdf]