فرآیند خلاقیت
زمان مطالعه: 5 دقیقه
صاحب نظران و محققانی که در مورد خلاقیت کار میکنند، پنج مرحله را در فرآیند خلاقیت تشخیص دادهاند:
۱- ارائه و بیان مسئله
2- آماده سازی
3- ایجاد ایدهها یا امکانات
4- اعتباریابی
5- ارزیابی نتیجه
سرفصلهای این مقاله
- 1– مرحله ارائه کار یا مسئله:
- 2– مرحله آماده سازی:
- 3– ایجاد ایدهها یا امکانات:
- 4– اعتباریابی:
- 5– ازریابی نتیجه:
- با کلیک بر روی لینکهای زیر میتوانید انیمیشنهای آموزشی تهیه شده در موسسه پرورش ذهن فرزام را
- تهیه نمایید و برای آموزش این مفاهیم به فرزند خود از آنها بهره ببرید:
- انیمیشنهای مهارتهای اجتماعی
- انیمیشنهای افزایش هوش
- انیمیشنهای آواشناسی
- انیمیشنهای آموزشی مفاهیم علوم
- انیمیشنهای فلسفه برای کودکان(p4c)
1– مرحله ارائه کار یا مسئله:
فرض کنید به شما گفته میشود یک سوپ تهیه کنید یا شاید خود تصمیم بگیرید کمی سوپ تهیه کنید (البته شما میتوانید فقط یک کنسرو آماده سوپ را باز کنید اما در این صورت چیز نو و تازه ای تهیه نکردهاید) همانطور که به زهرا گفته شده بود در مورد یک موضوع در کلاس صحبت کند.
زهرا میتوانست این کار را انجام ندهد چون این یک تکلیف اختیاری بود اما امکان داشت معلم آن را به عنوان یک کار اجباری از همه کلاس بخواهد.
در اینجا یا مسئلهای از قبل وجود دارد و ارائه میشود یا فرد خود خواسته مسئلهای را کشف کرده یا مسئله یابی میکند.
در شروع فرآیند خلاقیت، انگیزه، نقش مهمی دارد و بنا بر آنچه گفتیم میتواند تحت تأثیر محرک بیرونی و یا محرک درونی در فرد باشد.
2– مرحله آماده سازی:
در این مرحله، شما تمام منابع و اطلاعاتی را که برای حل مسئله لازم دارید جمعآوری میکنید؛ مثلاً تمام موارد مورد نیاز سوپ را از قفسهها یا یخچال بیرون میآورید یا خریداری میکنید. در مثال زهرا او به کتابخانه رفت یا با فامیل دانشجوی خود مشورت کرد یا منابع لازم را مطالعه نمود.
آنچه در این مرحله مهم است شناخت منابع لازم، دسترسی به آنها و استفاده درست از راههای جمعآوری اطلاعات است. در مورد ذهن، آنچه معمولاً در جمعآوری اطلاعات به ما کمک میکند استفاده صحیح از حواس پنجگانه است که در این صورت برای پرورش خلاقیت کودکان باید حواس آنها به خوبی
پرورش یابد تا راههای درست دیدن، درست شنیدن، درست بوییدن، درست چشیدن و درست لمس کردن را فراگیرند.
3– ایجاد ایدهها یا امکانات:
مرحله سوم فرآیند خلاقیت همان است که اغلب مردم به عنوان خلاقیت میشناسند. در این مرحله، تمام پاسخهای ممکن با جستجوی راههای قابل دسترسی و روشهای گوناگون ارائه میشود.
در مورد تهیه سوپ ممکن است راههای متفاوتی به نظر شما برسد. شما ممکن است نسبتهای مختلفی از اجزای تشکیل دهندهی سوپ را در نظر بگیرید. در هر مورد ایدههایی به ذهن شما میرسد.
در مورد مراحل مختلف اضافه کردن مواد و نسبت یا ترتیب آنها. نهایتاً ممکن است ایده بدیع و تازهای به ذهن شما خطور کند. در مثال زهرا، شیوههای مختلفی از ارائه مطلب به ذهن او رسید که از بین روشهای مختلف سخنرانی نهایتاً ایفای نقش را برگزید.
این مرحله نیاز به مهارتهایی دارد که شامل مهارتهای تفکر است. روشهای تفکر واگرا یا خلاق، این مرحله را تسهیل میکنند. تخیل و تجسم نیز در این میان نقش اساسی دارند و برای پرورش آن نیز روشهایی وجود دارد.
– نهفتگی: نهفتگی یعنی رها کردن مسئله برای مدتی.
همان کار که زهرا برای مدتی انجام داد تا ایدهی ایفای نقش به ذهنش رسید. دوره نهفتگی لزوماً جدای از مرحله سوم نیست و زمان آن بسته به موضوع و شرایط متغیر است. این زمان برای رسیدن به ایدهها و جنبههای جدید بسیار موثر است.
مانند آنکه بگذارید سوپ برای مدتی طولانی آهسته بجوشد که در نتیجه بعضی مواقع طعم تازه و بهتری به دست میآید.
تجربهی نهفتگی برای شما نیز احتمالاً پیش آمده و آن زمانی است که مثلاً شما شخصی را با قیافهی آشنا میبینید ولی اسم او را به خاطر نمیآورید. زمانی با ذهن خود مشغولید و بعد دیگر به او فکر نمیکنید تا اینکه در موقع دیگری به صورت ناگهانی اسم وی را به خاطر میآورید.
در این مرحله، ذهن به صورت ناخودآگاه درگیر این فرآیند بوده است. البته در فرآیند خلاقیت ممکن است این مرحله وجود نداشته باشد یا بسیار کوتاه باشد.
4– اعتباریابی:
اعتباریابی یعنی آزمودن ایدهها و امکاناتی که در مرحله سوم به دست میآید. در مورد سوپ هنگامی که آشپز سوپ را میچشد تا ببیند آیا خوب شده است.
وقتی زهرا خود را به جای دیگران میگذارد و در مورد روشهای مختلف قضاوت میکند بعضی از روشها رضایت او را جلب نمیکند یا از آن به هیجان نمیآید.
در این مرحله، شخص به قضاوت میپردازد و از تفکر منطقی یا همگرا استفاده میکند و بر مبنای آزمونی که انجام میدهد مشخص میکند که آیا کار درست است؟ آیا تازه و نو است؟ و آیا…؟
اغلب اتفاق میافتد که یک شخص بین مرحله سوم (ایجاد ایدهها) و مرحله چهارم (اعتباریابی ایدهها) در رفت و برگشت باشد. شما ممکن است بعضی از مواد را در سوپ بریزید، آن را بچشید، تصمیم بگیرید چیز متفاوتی را بیازمایید و مجدداً بچشید و غیره.
5– ازریابی نتیجه:
این مرحله، بر مبنای نتایجی که در مرحله چهارم، به دست میآید شکل میگیرد. در صورتی که نتیجه موفقیتآمیز باشد فرد برای کار مشابه بعدی تقویت میشود.
دیدگاهتان را بنویسید