پرورش یک مخترع، مسیری روشن و هموار

 همه ما خواستار پرورش خلاقیت کودکانمان هستیم. با توجه به اهمیت این مقوله، راهکارهای زیادی نیز به ما پیشنهاد می گردد. البته برخی از این راهکارها بدون جهت دهی علمی و پراکنده و برخی دیگر با یک فرایند علمی به ما کمک می نماید که به پرورش کودکمان بپردازیم. در گذشته عده ای بر این باور بودند که ویژگی شخصیتی خلاق بودن جنبه ارثی دارد و نبوغ را یکی از خصیصه های ذاتی فرد می دانستند. در حالی که اکنون، اندیشمندان ضمن ردّ این نظریه ، بر اکتسابی بودن آن تاکید دارند و معتقدند می توان آن را از طریق تعلیم و تربیت آموزش داد.

راهکارهایی با عناوین روش های اسکمپر، تریز، واشیکاوا  و... روش هایی علمی هستند که به خلاقیت، نبوغ و مخترع شدن فرزندانمان کمک شایانی می نماید. در مقاله حاضر روش اسکمپر ارائه می گردد. در صورتی که تمایل دارید فرزندتان یک مخترع گردد این روش را در قالب بازی با در نظر گرفتن قوانین آن در مورد هر یک از وسایل اطرافتان انجام دهید. توجه داشته باشید برای نهادینه شدن این نوع سؤال ها که در ادامه آورده شده در ذهن کودک باید این بازی را هر هفته برای حداقل یک وسیله انجام دهید. با این کار به پرورش خلاقیت خود نیز می پردازید شاید اختراع شما قبل از فرزندتان به ثبت برسد!!

قوانين بازی :

  • انتقاد ممنوع
  • ايده هاي غير معمول مطلوب تر است
  • هرچه تعداد ايده ها بيشتر باشد بهتر است
  • ايده ها اصلاح و با يكديگر تركيب شوند

حال یک وسیله را در نظر بگیرید مثلاً لیوان، میز، رایانه ، پریز برق و یا هر چیزی که دلتان می خواهد سپس سؤال های زیر را در مورد آن وسیله از کودک بپرسید . خودتان هم می توانید نظر دهید ولی حواستان باشد که انتقاد نکنید کلمه نه را در جواب پاسخ فرزندتان به کار نبرید. اگر پاسخ ها را بنویسید تا بتوانید قانون چهارم را به کار ببندید بهتر است. شما نمی توانید برای یک وسیله به همه سؤال ها پاسخ دهید ولی سعی کنید با فرزندتان برای هر گروه از سؤال ها پاسخی داشته باشید. هر چه این بازی را با هیجان تر انجام دهید اثربخش تر می باشد. ممکن است پاسخ ها برایتان عجیب باشد دقت کنید که پاسخ های عجیب بهتر و خلاق تر می باشند. یادتان باشد که تا 20 سال قبل تفکر در مورد وسیله ای که با آن در خیابان راه برویم و با فرد دیگری در یک کشور دیگر در جنگل قدم میزند، حرف بزنیم برای بیشتر مردم غیر قابل باور بود این گونه بیاندیشیم که غیر ممکن وجود ندارد.

سؤال ها :

  1. آيا ميتوان از اين وسيله استفاده ديگري كرد؟
  2. اين وسيله چه كاربرد هاي ديگري ميتواند داشته باشد.
  3. آيا اين مواد ميتوانند كاربرد ديگري داشته باشند؟
  4. چه چيز ديگري را ميتوان از آن ساخت؟
  5. چگونه ميتوان آن را تغيير داد تا كاربرد جديدي پيدا كند؟
  6. طرح اين مسئله چه استفاده هاي ديگري ميتواند داشته باشد؟
  • چه چيز ديگري شبيه به اين وجود دارد؟
  • چه ايده مشابه ديگري از آن استنباط مي شود
  • آيا در گذشته چيزي مشابه اين وجود داشته است؟
  • چه شباهت هايي ميان آن ها وجود دارد
  • اين را شبيه چه چيزي ميتوان ساخت
  • آيا مسائل مشابهي وجود دارد؟
  • چگونه ميتوان مشابه آن را به وجود آورد؟
  • چه اهداف مشابهي را ميتوان طرح كرد؟
  1. چگونه مي توان آن را تغيير داد؟
  2. تغيير رنگ؟ بو؟ طعم؟ صدا؟
  3. تغيير طول؟ عرض؟ ارتفاع؟ قطر؟
  4. تغيير مقدار ؟ حجم؟ اندازه ؟ فاصله؟
  5. تغيير سرعت؟ حركت؟ زمان؟ مكان؟
  6. تغيير جنس؟ طرح؟ شكل؟ نقشه؟
  7. تغيير زاويه ديد؟ اهداف؟ صورت مسئله؟ معني؟
  • آيا ميتوان آن را بزرگتر كرد؟
  • چه چيزي را ميتوان به آن اضافه نمود
  • اگر وقوع آن مكرر شود چه خواهد شد
  • چه طور است محكم تر ساخته شود
  • اگر تعداد آن بيشتر شود چه ميشود؟
  • آيا ميتوان آن را تكثير كرد
  • اگر نيرومندتر گردد چه خواهد بود؟
  • طولاني تر؟ بلندتر؟ بالاتر؟ضخيم تر؟ پهن تر؟ برجسته تر؟
  • آيا ميتوان آن را ضرب كرد؟ اگر آن ها را با هم جمع كنيم چه ميشود
  • نمونه غول پيكر آن چگونه خواهد بود؟
  1. چه چيزي را ميتوان با آن تركيب كرد؟
  2. چه طور است مخلوط كنيم؟
  3. اهداف را با يكديگر تركيب كنيم
  4. اتصال آن به چيز ديگر چگونه خواهد بود؟
  5. چه طور است كنار يكديگر قرار گيرند؟
  • چه چيزي را ميتوان جايگزين آن كرد؟
  • چه كسي به جاي آن قرار گيرد؟
  • چه اهداف ديگري را جايگزين نماييم.
  • چه زمان ديگري؟ چه مكاني؟ چه فرايندي؟
  1. آيا ميتوان آن را كوچكتر نمود؟
  2. چه چيزي را از آن مي توان حذف كرد؟
  3. اگر تعداد آن كم شود چه خواهد شد؟
  4. اگر از وقوع آن كاسته شود چه طور؟
  5. آيا ميتوان آن را سبكتر نمود؟
  6. چگونه ميتوان آن را فشرده تر و متراكم تر نمود؟
  7. نمونه مينياتوري آن چگونه خواهد بود؟
  8. اگر آن را تجزيه كنيم چه ميشود؟
  9. پايين تر؟كوتاهتر؟ نازكتر؟ساده تر؟ خلاصه تر؟
  10. آيا ميتوان آن را تقسيم نمود؟ آيا ميتوان آن را تفريق نمود؟
  • اگر اجزاء را جابجا كنيم چه ميشود؟
  • اگر وضعيت را تغيير دهيم چه ميشود؟
  • آيا ميتوانيد علت و معلول را جابجا كنيم؟
  • اگر مراحل را جابجا كنيم چه ميشود؟

مؤسسه فرهنگی هنری پرورش ذهن فرزام در نظر دارد هر ماه یکی از شیوه های علمی ایجاد تفکر خلاق و به عبارت دیگر پرورش یک مخترع را در قالب مقاله در ماهنامه کودک ارائه نماید امید است که با اجرای عملی این راهکارها با کمک شما والدین فهیم، گامی در جهت پرورش مخترین آینده کشور عزیزمان برداریم. 

زهرا امیرآتشانی، دکتری تحقیقات آموزشی