کلاس ها چطور نظم و ترتیب می یابند؟

نوشته شده توسط موسسه پرورش ذهن فرزام

با توجه به اینکه کلاس ها مرکب از مجموعه ای از دانش آموزان هستند و در آن ها شخصیت ها، عقاید و ترجیحات ویژه و گاهی متضادی به چشم می خورد، می توان پرسید کلاس ها  چطور نظم و تشکل خود را حفظ می کنند. در این بین شکل گیری هنجارهای کلاسی نقش مهمی دارد. به مجرد آنکه کلاس شروع به شکل گیری می کند، قواعدی بر آن حاکم می شود که ناشی از انتظارات معلم کلاس است. این هنجارها عبارتند از "رفتارها، نگرش ها و انتظاراتی که کلاس آنها را تصدیق کرده است و از  دانش آموزان خود انتظار دارد (البته در اکثر موارد عملا در خواست می کند) آن ها را رعایت کنند. این گونه هنجارها کلا تاثیرات نیرومندی بر افکار و اعمال دانش آموزان می نهند". ضمنا باید خاطر نشان کرد که این نفوذ هنجاری، نه تنها رفتارها، بلکه برادراکات، افکار و احساسات دانش آموزان نیز تاثیر می گذارد. در عین حال این هنجارها جنبه های مختلف ما را به یک اندازه متاثر نمی سازند

فعالیت های زیر بیش از سایر فعالیت ها تحت تاثیر نفوذ هنجاری قرار می گیرند: فعالیت هایی که با  دستیابی دانش آموزان به اهداف و ارضای نیازهایشان_ بویژه نیازهای قوی ترین دانش آموز_ارتباط مستقینی دارند، رفتارهایی که با عضویت در کلاس مرتبطند یا از نظر دانش آموزان و یا از نظر اعضای خارج از کلاس و رفتارهایی که عموم آنها را مورد نظر قرار می دهند. رفتارهایی که شالوده های فیزیولوزیک قوی دارند و شخص باید بهای زیادی برای آن ها  بپردازد، کمتر تحت تاثیر کنترل هنجاری قرار می گیرند.

هنجارها علاو ه بر تسهیل دستیابی کلاس به اهداف خود، باعث میشوند تا عملکرد کلاس منظم و پیش بینی پذیر باشد. اعضای هر کلاس بطور دقیقی می توانند اتفاقات بعدی را پیش بینی کنند. این امر همچنین به این معناست که آن ها در مورد ماهیت و میزان درگیری خود، خط مشی هایی دارند. هنجارها نیاز ما به داشتن پایگاه و عزت نفس را هم برآورده می کنند.

بسیاری از قواعد گفنگوهای روزمره نیز برای جلوگیری از رنجش یا شرمندگی دانش آموز بکار می روند. دیگر فایده هنجاری بودن برخی از اعمال آن است که دیگر لازم نیست مدام از نفوذ خودمان استفاده کنیم. دوباره متذکر می شویم که نباید از این نکته غافل شویم که بعضی از هنجارها موجب حفظ و انسجام کلاس می شوند.

(موسسه پرورش ذهن فرزام)

گاهی هنجارها ضمنی هستند و وقتی می توان به وجود آن ها پی برد که نقض شوند، وگاهی هم آشکار هستند و بصورت مجموعه ای از دستور العمل های رسمی بیان می شوند. این گونه هنجارهای صریح، مستقیما به اعضای گروه ابلاغ می شوند، مثل اعضای باشگاهی که به عضو جدید خود قواعد و روال رسمی گروه را گوشزد می کنند، یا مهمان خانه ای که به یک مسافر تازه وارد می گوید چه کارهایی می تواند انجام دهد و از انجام چه کارهایی باید خودداری کند. اما ما معمولا به انتظارات هنجاری ضمنی، از طریق مشاهده کارهای دانش آموز با سابقه کلاس، و الگو قرار دادن آن ها پی می بریم. گاهی هم فقط وقتی متوجه آن ها می شویم که یک نفر از آن ها تخطی کند. این گونه اطلاعات معمولا از طریق نشانه های ظریف کلامی و غیر کلامی منتقل می شوند.

بطور کلی هنجارها صرف نظر از نحوه ابلاغ آن ها، تجویزی هستند، یعنی دانش آموزان باید آن ها  را رعایت کنند و با آن ها هم رنگی نمایند. این احساس لزوم هم رنگی با انتظارات گروه منشا درونی داردو مثلا احساس شرم یا گناه متخلف باعث می شود تا در رفتارش تجدید نظر کند. رقبی این حربه موثر نمی افتد، آنگاه فشارهای خارجی اعمال می شوند که شامل تحریم های مثبت و منفی می باشند. و وقتی تخلفات افراد خیلی شدیدند، گروه آن ها را طرد یا اخراج می کنند.

هم رنگی با دیدگاه ها واعمال اکثریت، برای گروه سودمند است. این هم رنگی ها موجب افزایش کارآمدی و بقای گروه می شوند، و همچنین از بروز عدم اطمینان و آشفتگی در دانش آموزان می کاهند و تصویری نیرومند از کلاس به جامعه نشان می دهند. اما گاهی فشارهای شدید جهت هم رنگی دانش آموزان، پیامدهای نامطلوبی در پی خواهد داشت. نام این پیامد را تفکر گروهی گذاشتن منظور از این اصطلاح این است که "فشاردرون گروهی، موجب از کار افتادن ذهن، عدم واقعیت آزمایی وقضاوت های اخلاقی می شود" از اصطلاح ساده تر گرایش به موافقت و همکاری استفاده کرده اند. تفکر گروهی وقتی اتفاق می افتد که اقلیتی از قبول دبدگاه ها و تصمیم گیری ها خودداری می کنند. وقتی فشار گروه برای واداشتن اعضا به هم رنگی، بر علیه بررسی عینی و منطقی  راه حل های موجود به کار گرفته می شود، و مانع طرح عقاید افراد و بررسی آن ها می شود، به صحت تصمیمات گرفته شده خدشه های جدی وارد می شود.  

همان طور که دیدیم، هنجارها اغلب بر تمامی دانش آموزان کلاس فشار می آورند. اما دانش آموزان یک کلاس زیاد مایل نیستند مثل هم عمل کنند. منظور از نقش ها نیز همان وظایفی است که کلاس به توجه به دانش آموزان خود از آن ها انتظار دارد.

نقش را این گونه تعریف می کنند که "در یک کلاس کوچک، نقش عبارتست از توقعات و انتظارات رفتاریی که دانش آموزان، بعد انجام تکلیف، و یا در بعد تعامل اجتماعی از یکدیگر دارند".

در برخی کلاس ها دانش آموزانی وجود دارند که محتاط تر از سایرین اند، و با دیگران خیلی کم تعامل برقرار می کنند و بطور تمام در فعالیت های کلاس شرکت نمی کنند. اصطلاحا به این افراد منزوی گفته می شود و گاهی در کلاس های بزرگ تر، عملا توجه چندانی به آن ها نمی شود. منظور ما از این که آن ها بطور کامل در فعالیت های کلاس شرکت نمی کنند، این نیست که یک معلم زبردست نمی تواند آن ها را به فعالیت وا دارد.

در صورت نیاز مرکز پژوهشی پرورش ذهن فرزام با ارایه پک دقت و تمرکز، برگزاری کلاس های خصوصی در منزل شما یا در مرکز می تواند مهارت دقت و تمرکز را در کودک شما افزایش دهد.