مراحل رشد کودک  

نوشته شده توسط پرورش ذهن فرزام

رشد قضاوت اخلاقی

پیاژه علاوه بر بررسی درباره رشد تفکر کودکان، به چگونگی رشد قضاوت اخلاقی کودکان نیز علاقمند بود. او فکر می کرد که، درک کودکان از قواعد اخلاقی و عرف اجتماعی، با سطح کلی رشد شناختی آنان همگام است. اتکینسون و همکاران به نقل از براهنی و همکاران (۱۳۸۵)
پیاژه بر اساس مشاهده ی کودکان سنین مختلف به هنگام بازی های قاعده دار نظیر تیله بازی، پیشنهاد کرد که درک کودکان از این قواعد در مجموعه ای از چهار مرحله رشد، می باشد. نخستین مرحله ی درک قواعد، در ابتدای دوره پیش عملیاتی ظاهر می شود. کودکان در این مرحله دست به بازی موازی می زنند، که در آن هر کودک از مجموعه قواعد خاص خودش پیروی می کند. برای مثال، ممکن است کودک تیله های رنگی مختلفی را در یک گروه قرار دهد یا تیله های بزرگ تر را بعد از تیله های کوچک تر، از سویی به سوی دیگر بغلتاند. این قواعد به بازی کودک نظم می دهند ولی کودک بارها آن ها را به دلخواه تغییر می دهند و این قواعد را در راستای هیچ نوع هدف جمعی، از قبیل همکاری یا رقابت به کار نمی برد. ( اتکینسون و همکاران به نقل از براهنی و همکاران ۱۳۸۵   - موسسه پرورش ذهن فرزام

از حدود پنج سالگی، احساس وظیفه برای مراعات قواعد و تلقی قواعد به عنوان الزامات اخلاقی مطلقی که، یک مرجع قدرت همچون، خدا یا والدین تعیین کرده،در کودک، رشد می یابد. قواعد، مقولاتی پایدار و مقدس و تغییر ناپذیرند و اطاعت مو به مو از آن ها مهم تر از هر گونه دلیلی برای تغییر آن هاست. برای مثال، کودکان در این مرحله نمی پذیرند که در تیله بازی می توان، وضعیت شروع بازی را طوری تغییر داد، تا کودکان کوچکتر نیز، بتوانند در بازی شرکت کنند. اتکینسون و همکاران به نقل از براهنی و همکاران (۱۳۸۵)
در این مرحله، قضاوت کودک درباره ی هر عمل ، بیشتر بر اساس پیامدهای آن است، نه بر مبنای قصد و نیت فاعل آن . برای مثال: چنانچه کودکی در غیاب مادرش، دزدکی مربا بخورد و در حین این کار فنجانش بشکند، و پسر دیگری بی آنکه دست به کار نادرستی بزند تصادفا” همه فنجانهای سینی را بشکند. اگر از کودکان بپرسند، کدامیک ازاین دو کودک شیطان تر هستند. از نظرکودکان مرحله ی پیش دبستانی، کار کودکی که موجب خسارت بیشتری شده است بدون توجه به قصد یا انگیزه او شیطان تر و بدتر می باشد.
در سومین مرحله ی رشد اخلاقی ، کودک رفته رفته در می یابد که برخی قواعد، قراردادهای اجتماعی هستند. همان توافقهای گروهی که، به طور قراردادی وضع می شوند و یا تغییر می یابند. در این مرحله ، واقع گرایی اخلاقی کودکان نیز کاهش می یابد و در قضاوت های اخلاقی خود وزن و اعتبار بیشتری برای ملاحظات غیرعینی از قبیل قصد و نیت شخصی قائل می شوند وتنبیه را، بر خاسته از انتخاب آدمیان، و نه کیفر اجتناب ناپذیر نیروهای ماوراطبیعی، می بینند. مرحله جهارم نیز، با آغاز عملیات صوری و درک نهایی کودک از قواعد اخلاقی همزمان است. که شامل کودکی دوم (۱۱تا۷) می شود.
از نظر کلبرگ، استدلال اخلاقی کودکان پیش دبستانی در مرحله اول پیش عرفی، جهت گزینی بر اساس تنبیه (اطاعت از قوانین به منظور اجتناب از تنبیه)، و مرحله ی دوم جهت گزینی بر اساس پاداش ، (همنوایی برای دریافت پاداش و مزایا)، صورت می پذیرد. ( اتکینسون و همکاران به نقل از براهنی و همکاران (۱۳۸5)

مورد دیگر که، در کودکی اول زیاد با آن روبرو می شویم، نزاع زیاد بین کودکان است که، اتفاق می افتد ولی، معمولا” کوتاه است، و به سرعت نیز فراموش می شود. وقتی تعدادی از کودکان را در یک محیط محدود و با تعداد کمی از وسایل بازی قرار دهیم دعوا و مشاجره بر سر تملک این وسایل اجتناب ناپذیر است. در این صورت لازم است به کودکان اجازه دهیم، تا اختلافشان را خودشان حل کنند. مداخله شما زمانی باشد که، مشاجره آنها خارج از کنترل باشد. سعی کنید به جای نقش داور و خاتمه دهنده دعوا، با ارائه راه حل های دیگر، به منصرف کردن رقبا، بپردازید،  بیلر. نقل از کدیور (۱۳۷۸)

در صورت نیاز مرکز پژوهشی پرورش ذهن فرزام با ارایه پک دقت و تمرکز، برگزاری کلاس های خصوصی در منزل شما یا در مرکز می تواند مهارت دقت و تمرکز را در کودک شما افزایش دهد.