• فعالیت هایی برای کمک به یادگیری بهتر و بیشتر کودکان پیش دبستانی

در این بخش راهبرد هایی برای فراهم آوردن امکاناتی جهت تجربه های یادگیری پیش دبستانی توصیه می شود. این فعالیت ها شامل (1) فعالیت های آگاهی از نظام صوتی و ادراک شنیداری، (2) فعالیت های ادراک دیداری، (3) فعالیت های ادراک بساوایی و حرکتی، (4) فعالیت هایی به منظور انسجام یافتگی دستگاه های ادراکی است.

دسته اول: فعالیت های آگاهی واجی و ادراک شنیداری

بسیاری از کودکان دچار ناتوانی های یادگیری برای کسب مهارت های شنیداری نیاز به آموزش های خاص دارند. در این قسمت به بحث درباره ی آگاهی واجی، توجه شنیداری، تمایز شنیداری و حافظه ی شنیداری می پردازیم.

آگاهی واجی

برای موفق شدن در مراحل آغازین خواندن، کودک باید توانایی شنیدن صدای هریک از واج های زبان را داشته باشد و نیز باید بفهمد که واژه های شنیده شده ترکیب این صداهای منفرد در قالب واژه هاست.

  1. شعرهای کودکستانی. شعرهای کودکستانی را برای کودک بخوانید. ضمن آنکه او به تصاویر نگاه می کند بر قافیه های شعر تاکید کنید. کودکان از تکرار چندین باره ی شعرهای کودکستانی لذت می برند. گاهی کلمه ای هم قافیه را نگویید و از کودک بخواهید آن کلمه را بگوید. به طور مثال «پائیزه، پائیزه، برگ درخت......»
  2. واژه های قافیه دار. قافیه پردازی برای کودکان پیش دبستانی بازی لذت بخشی محسوب می شود. ترانه های موزون و شعرهای کودکستانی منابع موجود برای فعالیت های قافیه دار است. برای واداشتن گروهی از کودکان پیش دبستانی به فکر کردن می توان پرسید: « آیا تا حالا دیده اید که یک قلاب کتابی را ببوسد؟» یا «آیا تا حالا مادر بزرگی را دیده اید که لباس خواب را ببوسد؟» اینها همه روش هایی لذت بخش برای آگاهی از نظام صوتی است.

3. تفکیک صداها در واژه ها. برای کمک به کودکان در تشخیص صداهای موجود در کلمه های گفته شده، کارتی را که تصویری بر آن است که اسمش کلمه ای کوتاه محسوب می شود جلو کودک بگذارید. یک مستطیل هم زیر تصویر بکشید و آن را به تعداد واج های موجود در کلمه تقسیم کنید. از کودک بخواهید اسم تصویر را آرام بگوید. هر صدایی که تلفظ می شود روی یکی از مستطیل ها یک ضربه بزنید.

4.شمارش صداها. چیزهایی مثل چوب های بستنی یا چوب های معاینه ی حلق تهیه کنید. روی کارت کلمه ای کوتاه را همراه با تصویر مصداق آن بنویسید. کلمه های دیگری را با همان تعداد حروف از نظر صداها (به طور مثال، کار/ شاد/ لامپ) به کار ببرید. برای شمارش صداها، کلمه را آرام بگویید و از کودک بخواهید با ضربه زدن برای هر صدا تعداد صداهای آن را بشمارد. تعدادی از کارت ها را می توان هم با تصویر و هم با کلمه درست کرد و تعداد دیگری را فقط با تصویر .

5.معماهای قافیه دار. معلم مجموعه ای از کلمات را انتخاب می کند که یکی هم قافیه با سر و بقیه هم قافیه با چانه باشد. معما به گونه ای طرح می شود که جواب آن یا هم قافیه با سر باشد یا با چانه. کودکان به عضوی از بدن خود که هم قافیه با جواب معماست، اشاره می کنند. به طور مثال، «وقتی پرندگان گرسنه هستند، می خورند» کودکان به چانه هایشان اشاره می کنند زیرا هم قافیه با دانه است. این تمرین را با بخش های دیگر بدن، کلمه هایی که هم قافیه با دست یا زانو یا با بازو و یا ساق پاست تکرار کنید (ریچک و دیگران،1996)

6.جایگزین کردن صدا. این فعالیت دشوارتر از فعالیت قافیه سازی است. یکی از ترانه های رافی(1986) که روی نوار ضبط شده است، «سیب ها و موزها» نام دارد، که کودکان خردسال خیلی آن را دوست دارند و برای جایگزینی واج ها از آن استفاده می شود.

7.حذف صداها. ضمن این فعالیت کودکان یاد می گیرند کلمه ای را پس از حذف یکی از صداهای آن بگویند و آن کلمه را بدون آن صدا تلفظ کنند. به طور مثال برای حذف یک هجا به کودک می گوییم: «بگو زمین بازی. حالا آن را بدون بازی بگو.» این تکلیف وقتی یک واج حذف شود مشکل تر می شود. مثلا به کودک می گویم: « بگو توپ. حالا آن را بدون ت بگو.» «بگو انبوه. حالا آن را بدون ن بگو.»

8.تشخیص صداهای اول کلمه. سه کلمه – مثلا فضانورد، کوه و دوچرخه – به کودک گفته می شود، سپس او باید بگوید کدام کلمه اولش مثل اول کلمه ی کاج است. از دانش آموز بخواهید فکر کند چه کلماتی اولش مثل اول کلمه تاب است. تصاویر کلماتی را که اولش مثل اول کلمه ی تاب است، یا تصاویر کلماتی را که با صدای ت شروع می شود، پیدا کند. به او تصویر سه شیء مختلف (مثلا گلابی، توپ و ماشین) را نشان دهید و از او بخواهید تصویری را که اولش مثل کلمه ی تاب است پیدا کند.

9.ترکیب کردن حروف بی صدا، دو حرف همصدا، حروف آخر کلمه ها و حروف صدادار. فعالیت های مشابهی را می توان برای کمک به یادگیری دانش آموزان تدوین کرد تا درک شنیداری آن ها تقویت شود و بتواند بین آواهای مختلف تمایز قائل شوند.

10.ترکیب صداها. صداهای واژه ای را به طور جداگانه تلفظ کنید و از کودک بخواهید با ترکیب صداها آن کلمه را بگوید. به طور مثال با م، ــَ ، ن، کلمه مَن را بسازد و بگوید.

شما می توانید برای درمان اختلال کمبود توجه-بیش فعالی کودکتان به موسسه پرورش ذهن فرزام با مدیریت دکتر زهرا امیر آتشانی به شعبه های زیر مراجعه کنید:

شعبه 1: تهران بزرگراه رسالت بین صیاد شیرازی و استاد حسن بنای جنوبی پلاک 1152 واحد 3 تلفن:22302095-22302092

شعبه 2:تهران خیابان ولیعصر بالاتر از میرداماد نبش کوچه یزدان پناه برج پیروز پلاک 2539 واحد 903 تلفن: 22275312