مشکلات گوش دادن

گوش دادن مهارتی پایه ای است که می توان از طریق تدریس و تمرین تقویتش کرد. یکی از توجیهات ضعف مهارت های گوش دادن این است که امروزه دانش‌آموزان دائماً در معرض صداهای مزاحم زیادی قرار می گیرند که نمی خواهند آنها را بشنوند، بنابراین با توجه نکردن به آنها واقعاً یاد می‌گیرند که گوش نکنند و درنتیجه در گوش نکردن ماهر می شوند. معلم ها و والدین باید با آن عده از کودکانی که یاد گرفته اند گوش نکنند، کار کنند و به آنها کمک کنند تا یاد بگیرند به صداهای لازم و موزون توجه کنند.

مشکلات گوش دادن در عده ای از دانش آموزان از ناتوانی در درک صحبت ها که اختلالی در زبان دریافتی است نشئت می گیرد.

گوش دادن با شنیدن فرق دارد. شنیدن فرآیندی فیزیولوژیکی است که با معنا سر و کاری ندارد. یک نفر می تواند زبان بیگانه ای را با تیزگوشی لازم بشنود اما قادر نباشد به آن چه گفته می شود گوش دهد. به هنگام گوش دادن بر خلاف شنیدن فرد باید معانی مناسب را انتخاب کند و به سازماندهی افکار خود بر اساس این معانی بپردازد. افزون بر این، به همراه گوش دادن، ارزشیابی، پذیرش یا رد، درونسازی و در صورت لزوم تایید عقاید بیان شده نیز صورت می‌گیرد. گوش دادن بنیان رشد زبان در تمامی مراحل است. اگر کودکی نقصی از نظر مهارت گوش دادن داشته باشد، در تمامی مهارت های ارتباطی ناتوانی خواهد داشت.

تفاوت های عمده بین گوش دادن و خواندن وجود دارد. خواننده می‌تواند مطلب را دوباره بخواند و مطالعه کند، در حالی که شنونده فقط یک بار می‌تواند مطالبی را که گفته می‌شود، بشنود. ( البته، استفاده از نوار ضبط صوت این تفاوت را تعدیل می‌کند ) خوانندگان می‌توانند با تنظیم سرعت خواندن خود، بر حسب هدف مورد نظرشان و دشواری مطلب نوشته شده، آهسته تر یا تندتر بخوانند، اما سرعت گوش دادن شنوندگان را گوینده تنظیم می کند. شنونده علاوه بر صدای گوینده نشانه های دیگری نظیر حرکات بیانگر، سر و وضع ظاهری و تاکید بر مطالب را نیز دریافت می‌کند، در حالی که چنین اطلاعات یاری دهنده ای از طریق متون چاپی به خواننده منتقل نمی شود. افزون بر این، ارتباط متقابل شنونده و گوینده فرصت بیشتری برای ارائه پسخوراند، طرح سوال و بحث و تبادل نظر فراهم می کند در صورتی که در خواندن چنین نیست.

 معلم ها از دانش آموزان می خواهند گوش بدهند منظورشان این نیست که آنها فقط بشنوند یا واژه های گفته شده را تشخیص دهند. از دانش‌آموزانی که خواسته می شود گوش دهند انتظار می‌رود پیام‌های ارتباطی ارائه شده را درک کنند.

فعالیت هایی برای آموزش گوش دادن:

۱- تشخیص صداهای محیط مثل صدای رعد و برق، صدای باران، صدای گربه

۲- آگاهی شنیداری از صداهای زبانی

۱. حروف بی صدا در اول کلمه- تشخیص شنیداری. از اشیای واقعی یا تصاویر آنها استفاده کنید. نام شیء را بگویید از دانش آموز بخواهید تصاویر یا اشیایی را نام ببرد که اول اسمشان همان صدا را دارد. بعد می توان از دانش آموز خواست این اشیا را در یک جا جمع کند، آنها را در ظرفی بریزد یا تصاویر آنها را روی کارتی بچسباند. به طور مثال، حرف بی صدای 《 م》 را می توان با استفاده از میوه، میز، موش، ماه و میمون به کودک آموخت.

۲. جعبه های صوتی. برای هر صدایی که می خواهید آموزش دهید از جعبه ای تقریبا به اندازه جعبه کفش استفاده کنید. حرفی را که معرف صدای اول شئ است جلو جعبه بچسبانید و از دانش آموزان بخواهید اسباب بازی ها، تصاویر و سایر اشیایی را که اسمشان با همان حروف شروع می شود داخل جعبه مناسب قرار دهند.

۳. حروف بی صدا در اول کلمه- یکسان یا متفاوت. سه واژه بگویید که دوتای آنها حروف بی صدای اولشان یکی باشد، به طور مثال: کار، سگ، کام . از دانش آموز بخواهید کلمه ای را که صدای اول آن متفاوت است مشخص کند.

۴. حروف بی صدای همصدا در کارت دبلنا. روی کارت های دبلنا حروف بی صدایی را که یک صدا دارند (مثلا ض، ز، ظ، ذ ) بنویسید. واژه هایی را برای دانش آموز بخوانید (مثلا ظهر) و از او بخواهید روی کارت دبلنا حرفی را که منطبق با اولین حرف آن واژه است بپوشاند.

۵. بشنو و بنویس. واژه هایی را که اولشان با حروف بی صدا، با حروف بی صدای همصدا، و با حروف بی صدای غیر همصدا شروع می شود بخوانید. از دانش آموز بخواهید گوش دهد و سپس حرف اول هر کلمه را بنویسد.

جا به جایی. به دانش آموز کمک کنید که با جابجایی صدای اول یک کلمه با کلمه دیگر کلمه جدیدی بسازد. به طور مثال: حرف اول کلمه ی کتاب را بردارد ( می شود تاب) و حرف اول کلمه شب را به جای آن بگذارد و شتاب را به دست آورد.

۷. بازی ترکیب شنیداری. نام شیئی را جدا تلفظ کنید. مثلا بگویید 《 ق- ل- م 》یا 《 ش- ا- د 》یا بپرسید 《 ن- آ- م شما چیست؟》 دانش آموز باید اشیا را تشخیص یا به پرسش‌های شما پاسخ دهد.

۸. شنیدن حروف صدادار. برای بسیاری از کودکان تشخیص حروف صدادار دشوارتر از تشخیص حروف بی صدا است. نخست از دانش آموزان بخواهید به حروف صدادار کوتاه گوش کنند و سپس آنها را مشخص کنند. ارائه واژه های کلیدی به دانش آموزان مفید است. برای صدای کوتاه اَ می توانید از تصویر اَره یا اَسب استفاده کنید. بعد از اینکه دانش آموز حروف صدادار کوتاه را تشخیص داد می توانید حروف صدادار بلند را در کلماتی مثل آب یا ایوان با دانش آموز تمرین کنید. سپس صدادار کوتاه را با صدادار بلند مقایسه کنید. از فنونی که برای حروف بی صدای اول کلمه و بی صداهای همصدا استفاده کردید می توانید در تدریس صدادار ها هم سود جویید.

۹. معماهای هم قافیه. با ساختن معماهای هم‌قافیه دانش آموزان را ترغیب کنید معماهای دیگری بسازند. نمونه چنین مثال‌هایی عبارت است از: 《هم قافیه من شتاب است. میتوان مرا خواند. من چه هستم؟》

۱۰. آگاهی از صداهای هم قافیه. از دانش آموز بخواهید به مجموعه های سه کلمه ای نظیر بال، شاد و خال  یا  گاز، گردو و ساز گوش دهد و دو کلمه هم قافیه را از بین آنها مشخص کند.

۱۱. همسان یا مختلف. واژه های معنی دار یا بی معنی را به صورت دوتایی نظیر چسباندن و دوختن ، گدا و فقیر ، سفاهت و حماقت،  شین و چین، و لُپ و لُب-  را بخوانید و از دانش‌آموز بخواهید مشخص کند که آنها همسان اند یا متفاوت.

۱۲. تشخیص هجاها. واژه های چند هجایی را تلفظ کنید و از دانش آموزان بخواهید گوش کنند و تعداد هجا ها را در هر واژه مشخص کنند. با حرکت دست یا مشخص کردن حروف صداداری که می شنوند می توان به دانش آموزان در تعیین تعداد هجا ها کمک کرد.

 

۳- درک واژه ها و مفاهیم

گوش دادن مستلزم این است که دانش آموز گنجینه ای از واژگان شنیداری را کسب کرده باشد. دانش‌آموز باید نام اشیا، اعمال، کیفیات و مفاهیم انتزاعی تر را بتواند درک کند. تدریس واژه‌هایی که معنای لغوی اولیه‌ای را در خود دارند (نظیر اسامی، افعال، صفت ها و قید ها) ساده تر از تدریس واژه‌های ساختی یا نقش نماها ( نظیر حروف اضافه و حروف تعریف) است که ارتباط های داخل جمله ها را نشان می دهند.

۱. نام اشیا. با استفاده از اشیای واقعی نظیر توپ، مداد یا عروسک به دانش‌آموزان کمک کنید تا اسامی را درک کنند. ممکن است مجبور شوید با مبالغه و حرکات بیانگر به دانش آموز دچار اختلال شدید دریافتی کمک کنید تا معنی واژه ای را که نماد شیئی است درک کند.

۲. معانی افعال. تدریس مفهوم فعل دشوارتر از اسم است. می‌توان افعالی نظیر پریدن، نشستن و راه رفتن را عملاً به نمایش گذاشت. ۳. تصاویر. تصاویر برای تقویت و مرور گنجینه واژگانی که به کودک آموخته شده مفید است .

۴. مفاهیم صفت ها.  واژه هایی را که توصیف کننده اشیا هستند میتوان با ایجاد متضاد آن خصوصیت تدریس کرد. به طور نمونه زبرونرم، زیبا و زشت، کوچک و بزرگ، گرم و سرد. از اشیای عینی و نیز تصاویر می توان در تدریس صفات کمک گرفت.

۵. گسترش مفاهیم . اگر تجربه ها را با اشیا بیامیزید می توانید به دانش‌آموز برای درک مفهومی فراتر از خود شی کمک کنید. به طور مثال، هنگام یادگیری مفهوم صندلی ممکن است به دانش‌آموز یک صندلی آشپزخانه، یک صندلی چرخان، یک صندلی تاشو، یک صندلی سفری، یک صندلی آرایشگاهی و یک صندلی راحتی را نشان دهید. دانش آموز به کمک تجربه هایی که از صندلی های متفاوت به دست می آورد، مفهوم صندلی را گسترش می دهد.

۶. طبقه بندی اشیا. می توان حتی اشیا را در طبقه بندی گسترده‌ تری قرار داد و برچسب آن را با کلمه ای مشخص کرد. به طور مثال، کلمه خوراکی نه تنها به غذایی خاص بلکه به همه خوردنی ها اطلاق می شود. بنابراین به دانش‌آموز می‌توان اشیایی را که   《خوراکی هستند》 آموزش داد و می‌توان از او خواست هر چیزی را که فکر می‌کند 《خوراکی نیست》 از آن طبقه بردارد.

۴- درک جمله

درک جمله دشوارتر از درک واژه است. بعضی از دانش آموزان دچار ناتوانی های یادگیری نیاز به تمرینی سازمان یافته برای درک جمله ها دارند.

۱. دستورالعمل ها. دستورالعمل های ساده را به صورت جمله هایی بگویید که برای دانش آموز تجربه های لازم را برای درک جمله فراهم می‌کنند. مثلاً بگویید: 《آن دستمال آبی را به من بده》 یا  《کتاب را روی میز بگذار》

۲. پیدا کردن تصویر. چند تصویر را در یک ردیف بچینید. یکی از آنها را با یک جمله توصیف کنید و از دانش آموز بخواهید به تصویر صحیح اشاره کند. می توان این تمرین را با اضافه کردن تعداد جمله ها هنگام توصیف تصویر دشوارتر کرد.

 ۳. نقش نماها.  واژه های ساختی یا نقش نماها ارتباط های ساختاری بین اجزای جمله و معنی دستوری آن را برقرار می کنند. نقش نما ها عبارت اند از: معرف های اسمی، فعل های کمکی،کلمات تبعی، حروف ربط، حروف اضافه و واژه های پرسشی. این واژه ها را نمی‌توان به تنهایی تدریس کرد، آنها را باید در داخل جمله یا عبارت درس داد. می‌توان واژه‌هایی نظیر رو، زیر، پشت ،جلو، بالا، پایین، کنار و داخل را با قرار دادن اشیا در داخل جعبه یا زیر صندلی و غیره تدریس کرد، البته باید عبارت کامل برای دریافت معنی تکرار شود.

 ۴. معما ها. از دانش آموزان بخواهید به جمله‌ای گوش کنند و کلمه‌ای بگویند که به طور کامل آن جمله را توصیف می کند. به طور مثال، برای واژه سورتمه می توان گفت 《 دارم به واژه ای فکر می کنم که هر وقت بخواهیم از تپه ای برفی پایین بیاییم از آن استفاده می کنیم.》

۵- درک شنیداری

این مهارت مشابه مهارت درک مطالب خواندنی است؛ البته از طریق شنیدن اطلاعات بیشتری دریافت می شود تا از طریق خواندن. تفکر عنصری اساسی در درک شنیداری است.

۱. اجرای دستورالعمل ها.  دستورالعمل ساختن چیزی را پشت سر هم بخوانید. دانش آموز باید با موادی که قبلا آماده کرده اید با توجه به دستورالعمل های خوانده شده مرحله به مرحله آن شی را بسازد.

۲. درک توالی رویدادها.  داستانی بخوانید و از دانش آموز بخواهید تصویر رویداد های گوناگون آن را به ترتیبی که در داستان اتفاق افتاده بچیند. از مجموعه های تصویری نظیر نوار فیلم های کمدی نیز می‌توان برای نشان دادن رویدادهای داستان کمک گرفت. همچنین می‌توان تصویرها را در هم ریخت و از دانش آموز خواست آنها را بر اساس نظم زمانی مرتب کند.

 ۳. گوش دادن به جزئیات. داستانی برای کودک بخوانید و درباره جزئیات داستان از او سوال کنید. عبارت پرسشی شما ممکن است به صورت سوال هایی با جواب درست / نادرست و چه کسی، چه چیزی، چه موقع، کجا و چگونه باشد. در نوع دیگری از تمرین جزئیات می توان مطالبی را درباره موضوعی نظیر چگونگی مراقبت از یک حیوان خانگی جدید خواند و سپس از دانش آموزان خواست تمام کارهای لازم برای مراقبت از حیوان را فهرست کنند.

۴. گرفتن اصل مطلب. داستانی کوتاه اما جدید را که دانش آموزان به آن آشنایی ندارند، بخوانید و از آنها بخواهید عنوان مناسبی برای داستان انتخاب کنند. یا داستانی بخوانید و از دانش‌آموزان بخواهید یکی از سه گزینه را برای عنوان انتخاب کنند.

 ۵. استنتاج و نتیجه گیری. قسمتی از داستانی را که دانش آموزان به آن آشنایی ندارند بخوانید. در نقطه ای حساس و هیجانی خواندن داستان را متوقف کنید و از دانش آموزان بخواهید اتفاقات بعدی را حدس بزنند. یا اینکه داستانی را بخوانید که دانش‌آموز دیگری شروع کرده و در آن توضیح داده است که نویسنده نمی داند چگونه به آن پایان بدهد. آن وقت از دانش آموز بخواهید بگوید چه پایانی برای داستان بهتر است.

۶- گوش دادن منتقدانه

منظور از خوب گوش دادن این است که هم مطلب شنیده شده درک شود و هم توانایی انتقاد و قضاوت و ارزشیابی از گفته ها حاصل گردد.

۱. تشخیص غیر ممکن ها. داستان کوتاهی بخوانید که کلمه یا عبارتی دارد که با داستان هماهنگ نیست. از دانش آموز بخواهید بگوید کدام قسمت مضحک یا احمقانه است. به طور مثال، 《سراسر شب در وسط روز باران آمد،》یا 《در اواسط شب خورشید با روشنی تمام می درخشید.》

 ۲. گوش دادن به آگهی ها.  از دانش آموز بخواهید به آگهی‌های تبلیغاتی گوش دهد و ببیند چگونه آگهی کننده سعی می کند شنونده ها را به خرید محصولات ترغیب کند. نوجوانان از کشف فنون تبلیغات لذت می‌برند.

۳. خطاهایم را تصحیح کن. ضمن تعریف کردن داستانی تصاویری را روی تابلو بچسبانید. بین آنچه می گویید و آنچه روی تابلو قرار می دهید طبق طرح قبلی خطاهایی مرتکب می شوید. از دانش آموز بخواهید به داستان گوش دهد و اشتباهات شما را تصحیح کند.

 

۷- گوش دادن به داستان

 

خواندن داستان راهبرد مفیدی برای پایه ریزی تجارب زبان شفاهی است. خواندن مکرر داستان برای گروه کوچکی از کودکان دچار مشکلات زبان می تواند به آنها در اکتساب زبان، شکل‌گیری دستور زبان و یادگیری ساختار داستان کمک کند.

۱. برای گروه کوچکی متشکل از ۵ تا ۷ کودک داستان هایی را به طور مکرر (حداقل روزی یک بار بخوانید)

۲. برای حداکثر رساندن درک کودکان ضمن خواندن داستان از راهبردهایی (مثل استفاده از ایما و اشاره) برای تمرکز آنان روی مطلب اصلی استفاده کنید.

 ۳. با طرح پرسش های مناسب با سطح زبانی هر یک از کودکان آنها را درگیر داستان کنید.

۴. کتاب های پیش بینی پذیر را انتخاب کنید (کتاب هایی که الگو، آواز یا ترجیع بندی دارند) و با صدای بلند بخوانید. کودکان را ترغیب کنید ترجیع‌بندها را تکرار کنند.

 ۵. کتاب هایی انتخاب کنید که تصاویر و مثالهای خوبی دارند (کتاب هایی که تصاویر و مثال هایش با متن داستان ارتباط نزدیک دارد) و با صدای بلند بخوانید.

 ۶. در سرتاسر داستان از دانش آموزان سوال‌هایی بکنید که دانش آموزان را به تفکر و تعمق وادارد.

 ۷. داستان های محبوب دانش‌آموزان را بارها و بارها بخوانید و به کودکان اجازه دهید به نوار آن گوش دهند و در ضمن داستان را در طول کتاب پیگیری کنند.

۸. با استفاده از انواع طرح ها و مواد قابل دستکاری امکان پیگیری فعالیت ها را فراهم آورید.

 

 

 

 

 

 

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

X