اثر کاهش اکسیژن بر مغز

منبع : کتاب نوروپسیکولوژی دکتر حسین ابراهیمی مقدم

شناسایی اثر کم بودن اکسیژن بر مغز و پدیده های روانی از هنگامی که اولین هواپیماها به پرواز درآمدند آغاز شد . هنگامی که بدن دچار این حالت می شود تا حدی با افزایش خون در گردش با آن مقابله کرده و ابتدا اثر کمبود اکسیژن ظاهر نمی گردد . این حد در افراد مختلف یکسان نیست و با محل اقامت آن ها از نظر ارتفاع و پدیده های سازشی ، مربوط است . در برخی اندام ها مانند کبد و طحال و بعضی سیاهرگ ها مقداری خون ذخیره ای وجود دارد که در هنگام کاهش اکسیژن ، به گردش عمومی خون ریخته می شود و این خون اضافی باعث جلوگیری از کم رسیدن اکسیژن به مغز می شود .علت این که افراد در کوهستان رنگ رخساره شان سرخ می شود همین افزایش خون در گردش است . ولی در همه افراد از حدود چهار هزارمتری به بالا ، اثر کم بودن اکسیژن بر مغز و پدیده های روانی و رفتاری ظاهر می گردد ، به طوری که تقریبا همه فعالیت ها کند می گردد.

حتی ضریب هوشی هم کم می شود .قدرت استدلال کاهش یافته ، حرکات سست شده ، مهارت های حرکتی کاهش یافته ، خط ناخوانا می شود ، حتی تکلم ، روایی خود را از دست می دهد .حواس هم دچار خطاهای حسی و ادراکی شده ، توهم های حسی پدید می آید ، خواب آلودگی ایجاد می شود ، شادی و سرخوشی و رخوتی مطبوع احساس می شود و نهایتا فرد بی هوش می شود .

به طور کلی کاهش اکسیژن دو اثر بر حواس دارد . یکی آن که آستانه تحریک حواس را بالا می برد و دیگر این که احتمال ایجاد توهمات حسی را افزایش می دهد . اگر آستانه تحریک شنوایی یا بینایی و … را در ارتفاعات مختلف اندازه گیری کنیم ، ملاحظه می شود که به تدریج تحریک پذیری حواس کم می شود . منظور از توهم حسی درک بدون محرک است مثلا فرد صدایی را می شنود که دیگران نمی شنوند (توهم شنیداری )

آزمون های روانی – حرکتی نشان می دهند که در ارتفاعات و یا در شرایط معادل آنها انجام مهارت های حرکتی مشکل می شود . در صورت کاهش شدید اکسیژن خط ناخوانا می شود و ترسیم اشکال هندسی ساده به سختی صورت می گیرد .

آزمون زمان سنجی روانی نشان می دهند که در ارتفاعات ، سنتزهای مغزی یعنی فرایندهای تفکر و یادگیری و استدلال و نتیجه گیری سست شده و به تدریج با تشدید این امر ، معدل آزمون ها پایین می آید . بسیاری از اشتباهات غیرقابل توجیهی که کوهنوردان ورزیده درارتفاعات مرتکب می شوند را به این اثر نسبت می دهند .

اثر فقدان اکسیژن برمغز : فقدان کامل اکسیژن را آنوکسی نامند . فقدان اکسیژن به سرعت بر مغز اثر کرده و باعث مرگ نرون ها می شود .حداکثر مدت مقاومت نرون های کرتکس مخ ۴ دقیقه است و پس از آن مرگ و میر شدید آن ها آغاز می شود .

نرون های نواحی پایین تر مقاومت بیشتری دارند به طوری که سلول های عصبی نخاع ۴۵ تا ۶۰ دقیقه ممکن است زنده بمانند . اعصاب محیطی از نخاع نیز بیشتر مقاومت می کنند .

نوزادان و کودکان با آن که مصرف اکسیژن بیشتری دارند ، ولی مقاومت بیشتری هم از خود نشان می دهند . سرما و بی هوشی  نیز با کم کردن متابولیسم بدن و مصرف اکسیژن باعث افزایش مقاومت در هنگام کاهش اکسیژن می شود .

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *